Taşıyan ile yükleten arasında yükleme limanında konşimento düzenlendiği taktirde bu konşimento taşıyan ve gönderilen arasındaki ilişkide esas alınmaktadır. Konşimentoda gönderilen yük ile ilgili kayıtlar özellikle yükün sayısı, cinsi, ölçüne ilişkin olmakta ve bu kayıtlar gönderilen lehine bir karine teşkil etmektedir. Örneğin, boşaltma limanında fiilen yüklenen mal ile teslim edilen mal arasında farklılık bulunması halinde konşimento gönderilen lehine karine teşkil edecektir.
Fakat taşıyanın konşimentoda eşyanın general olarak cinsi, ağırlık veya miktarı hakkında kuskusu bulunur veya bu beyanları kontrol imkânı yoksa, taşıyan konşimentoda bulunan bu beyanların gerçeğe uymadığını, şüphesini haklı gösteren sebepleri veya yeterli kontrol imkânının bulunmadığını açıklayan bir çekince koyarak konşimentodaki karineyi bertaraf edebilmektedir.
Böylece, taşıyan yükün cinsi ya da ağırlığı ile ilgili verilerden birini seçerek “belli değil” kaydını konşimentoya ekleyerek karinenin aksini ispat edebilmektedir. Dikkat edilmelidir ki söz konusu kayıt ancak şüphenin ya da kontrol imkânının bulunmadığı hallerde bu şüpheyi açıklayan sebeplerin belirtilmesi taktirde mümkün kılınmıştır.
Fakat uygulamada ise taşıyan “belli değil” kaydını konşimentoya ekleyip, çekincesini haklı gösteren sebepleri açıklamadan sorumsuzluk kaydı ileri sürmektedir. Bu tur kayıtlar ne yazık ki standart hale gelmiş ve kanunun sözü ve özüne aykırı bir düzenlemeye gidilmiştir.
Unutulmamalıdır ki, Türk Ticaret Kanunu madde 1178 uyarınca taşıyan “navlun sözleşmesinin ifasında, özellikle eşyanın yükletilmesi, istifi, elden geçirilmesi, taşınması, korunması, gözetimi ve boşaltılmasında tedbirli bir taşıyandan beklenen dikkat ve özeni göstermekle yükümlüdür” hükmü yer almaktadır. Bu hüküm emredici nitelikte olmakta, taşıyanın borç ve sorumluluklarını kaldıran veya daraltan tüm kayıt ve şartlar geçersiz olmaktadır.
Görüşümce, uygulamadaki standart hale gelmiş olan “belli değil” kayıtları kötü niyet teşkil etmekte ve taşıyanın temel sorumluluğu olan özen yükümlülüğüne aykırı olmaktadır. Nitekim, Türk Ticaret Kanunu madde 1239/3 uyarınca bu tür kayıtların, gönderilen de dahil, konşimentoyu devralan iyiniyetli üçüncü kişiye karşı ileri sürülemeyeceği hükmü getirilmiştir ve bu tur kayıtların iyiniyetli gönderilene karşı aksi karine teşkil edilemeyeceği açığa kavuşturulmuştur.
Daha fazla bilgi için [email protected] adresimize mail atabilirsiniz.
İzmir ofis
Adres: Şehit Fethi Bey Caddesi, Erboy İs Merkezi, 41/702, Pasaport/ İzmir
Telefon: +90 2324450124