Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Hakkında Genel Bilgiler
Ölünceye kadar bakma sözleşmesine ilişkin hükümler Türk Borçlar Kanunu’nun 611. ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin taraflarını bakım alacaklısı ve bakım borçlusu oluşturur. İşbu sözleşme ile; bakım borçlusu bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısı ise kendisine ait bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini bakım borçlusuna devretme yükümlülüğünü üstlenmektedir. Bakım borçlusunun, bakım alacaklısının daha önce sahip olduğu sosyal yaşantısına uygun bir şekilde gerekli gıda, konut ve diğer ihtiyaçlarını karşılaması, hastalandığında onu tedavi ettirmesi gerekmektedir. Bakım borçlusu bakım alacaklısı tarafından miraşçı atanırsa, ölünceye kadar bakma sözleşmesine miras sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanmaktadır.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi uygulamada iki farklı türde karşımıza çıkmaktadır.
- Birincisi; bakım alacaklısının, sağlığı yerindeyken bakım borçlusunun ölünceye kadar kendisine bakmayı vaat etmesi üzerine malvarlığının devrini gerçekleştirmesi şeklindedir. Bu sözleşmelere genel anlamda Borçlar Hukukundan kaynaklanan Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi denilmektedir.
- İkincisi ise; bakım alacaklısının bakım borçlusunu mirasçı atayarak ölüme bağlı bir kazandırma ile malvarlığının devrinin ölümünden sonra gerçekleşmesini sağlamasıdır. Bu sözleşmeye, miras sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanmakta olup öğretide Miras Hukukundan Kaynaklanan Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi olarak adlandırılmaktadır.
Sözleşme Hangi Koşullarda Önel Vermeksizin Feshedilebilir?
Yukarıda işbu sözleşmenin kurulması ile tarafların üstlendikleri yükümlülükleri ve sözleşmenin türlerini açıkladık. İşbu sözleşme ile bakım borçlusunun yüklendiği edim uzun süreli ve kesintisiz bir edim olduğundan, hayatın olağan akışı içerisinde değişen koşullar ile birlikte sürdürülmesinin taraflar açısından zorlaşabileceği durumlar ortaya çıkabilmektedir. Bunun yanında taraflarının kusurlu davranışları da işbu sözleşmenin devam etmesini imkansız hale getirebilmektedir. Bu nedenle Türk Borçlar Kanunu’nun 617. maddesi ile; sözleşmeden doğan borçlara aykırı davranılması sebebiyle sözleşmenin devamının çekilmez hâle gelmesi veya başkaca önemli sebeplerin sözleşmenin devamını imkânsız hâle getirmesi ya da aşırı ölçüde güçleştirmesi hallerinde taraflara sözleşmeyi önel vermeksizin feshedebilme hakkı verilmiştir.
- Önemli Sebeplerin Varlığı
Türk Borçlar Kanunu’nun 617. maddesine göre sözleşmenin önel vermeksizin feshedilebilrmesi için ortada bir kusur olması şart değildir. Nitekim kanunda önemli sebeplerin varlığı halinde sözleşmenin devamının taraflar açısından çekilmez hale gelmesi halinde de taraflardan birinin sözleşmeyi önel vermeksizin feshedebileceği belirtilmiştir. Peki önemli sebeplerden anlaşılması gereken nedir? Önemli sebep kavramı esnek ve göreceli bir kavram olduğu için net bir tanım yapmak mümkün değildir. Bu sebepler somut olay için farklılık gösterebilmektedir. Örneğin; bakım alacaklısının bakım edimini yerine getirmenin mümkün olmayacağı derecede hastalanması, bakım alacaklısı ile bakım borçlusunun hanesinde yaşayan herhangi birinin karakter uyuşmazlığı nedeni ile anlaşmazlık yaşaması veya bakım borçlusunun işbu sözleşme yapıldıktan sonra evlenmesi sözleşmenin devamını imkansız hale getirebilecek önemli sebepler arasındadır.
- Sözleşmeden Doğan Borçlara Aykırı Davranışta Bulunulması ve Tarafların Kusuru
Sözleşme kurulduktan sonra bakım alacaklısı ölene kadar, her iki tarafta sözleşmeden doğan yükümlülüklerine aykırı davranışlarda bulunmamalıdır. Bakım borçlusu bakım edimini yerine getirirken özensiz davranışlarda bulunursa, bakım alacaklısının tedavisini geciktirir veya gıda ve benzeri ihtiyaçlarını karşılamazsa bakım borçlusunun sözleşmeye aykırı davranışlarından söz edilebilir.
Sözleşme, bakım borçlusuna sürekli bir edim yüklerken bakım alacaklısına ani bir edim yüklemektedir. Bakım alacaklısının sözleşmenin ana unsurlarından kaynaklanan edimi ani bir edim olsa da, bakım süreci boyunca bakım borçlusunun kendisine bakmasını zorlaştıracak kasıtlı hareketlerden kaçınmalıdır. Bakım alacaklısının bakım borçlusuna hakaretlerde bulunması, şiddet uygulaması veya bakım borçlusunun aile üyelerinden birine kasıtlı olarak olumsuz davranışlarda bulunması gibi sebepler bakım borçlusuna sözleşmeyi feshetme hakkı veren sebepler arasında sayılabilir.
Sözleşmenin Önel Vermeksizin Feshedilmesinin Sonuçları Nelerdir?
Sözleşme yukarıda açıklanan sebeplerden birine dayanılarak feshedildiği takdirde Türk Borçlar Kanunu’nun 617. Maddesinde belirtildiği üzere; “kusurlu taraf, aldığı şeyi geri verir ve kusursuz tarafa, bu yüzden uğradığı zarara karşılık uygun bir tazminat ödemekle yükümlü olur.”
Yukarıda, bakım alacaklısının bir malvarlığını veya malvarlığı değerini bakım borçlusuna devredeceğini belirtmiştik. Bakım alacaklısı, bakım borçlusunun kusurlu davranışlarda bulunması halinde sözleşmeyi önel vermeksizin feshederek devrettiği malvarlığını geri alabilir. Bakım alacaklısının kusurlu davranışı nedeniyle bakım borçlusunun sözleşmeyi önel vermeksizin feshetmesi halinde ise; bakım borçlusu akdin devamı sırasında yaptığını masrafları ve uğradığı zararları açacağı bir dava ile geri alabilmektedir. 23.05.2021
Av. H. Kübra KARA