Çin’in Wuhan kentinde ortaya çıkan ve dünyayı etkisi altına alan COVID-19 adlı virus ülkemizde de Mart 2020 itibariyle görülmeye başlanmış ve kısa sürede hayatımızda büyük değişiklikler yaşanmasına sebep olmuştur. Bu değişiklikler ve ortaya çıkan yeni sorunlar neticesinde birtakım hukuki önlemler almak gerekmiştir.
17 Nisan 2020 tarihli 31102 sayılı Resmi Gazete’de, “Yeni Koronavirüs (COVID-19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” yayımlanmıştır. Yayımlanan bu yeni kanun ile 4857 sayılı İş Kanunu’na iş sözleşmelerinin işveren tarafından feshedilmesinin 3 aylık süre ile yasaklanmasına ilişkin olarak Geçici 10. Madde eklenmiştir. Belirlenen bu 3 aylık sürenin Cumhurbaşkanı’nca uzatılabileceği belirtilmiş olup yapılan son açıklama ile işverenin fesih yasağına ilişkin süreler 17 Mart 2021 tarihi itibariyle 2 ay daha uzatılmıştır.
Yürürlüğe giren bu madde ile işverenin iş sözleşmesini feshetme yetkisi tamamen sınırlandırılmış mıdır? İşverenin fesih yasağına rağmen iş sözleşmeni feshedebileceği istisnai durumlar mevcut mudur? Bu soruların cevabı yine Geçici 10. Madde içerisinde verilmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25 inci Maddesinin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinde ve diğer kanunların ilgili hükümlerinde yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller fesih yasağının dışında tutulmuştur. Burada hangi davranışların ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışlar olarak değerlendirilmesi gerektiği sorusu akla gelmektedir. Bu davranışlar değişiklik gösterebilmekte olup her somut olaya göre ayrıca değerlendirilme yapılması gerekmektedir.
İşverence fesih yasağına rağmen ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller dışında kalan sebeplerden dolayı iş sözleşmesi feshedilirse yaptırımı ne olacaktır? Geçici 10. Madde hükümlerine aykırı olarak iş sözleşmesini fesheden işveren veya işveren vekiline, sözleşmesi feshedilen her işçi için fiilin işlendiği tarihteki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası verilmektedir. İşçinin tazminat alacağına ilişkin olarak kanunda ayrıca bir açıklama yapılmamıştır. Burada hakim olan görüş ise işçinin hak kazandığı tazminat ve ücretlerinin ödenmesi gerektiği yönündedir. Sonuç olarak kanun işverenin iş sözleşmesini feshetme hakkını tamamen sınırlandırmamış, iş sözleşmesinin devamını işveren açısından çok zorlayacak olan ahlak ve iyiniyete uymayan davranışları kapsam dışı bırakarak işvereni de korumuştur.
İŞVERENCE İŞÇİNİN ONAYI OLMAKSIZIN ÜCRETSİZ İZİN UYGULANMASI
4857 sayılı İş Kanunu’na eklenen Geçici 10. Maddenin ikinci fıkrasında, işverenin işçiyi tamamen veya kısmen ücretsiz izne ayırabileceği düzenlenmiş olup bu madde kapsamında ücretsiz izne ayrılmanın, işçiye sözleşmeyi haklı nedenle fesih hakkı vermeyeceği belirtilmiştir. Bu düzenleme ile işçi tarafından nispi bir fesih yasağı getirildiği görülmektedir.
Kanun işverene 4857 sayılı İş Kanunu’na eklenen Geçici 10. Madde ile ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışlar dışında kalan durumlarda fesih yasağı getirerek pandemi ile etkilenen kötü ekonomik koşullar içerisinde işçinin, işsiz kalmasının önüne geçmeye çalışırken işverene de işçinin onayını almaksızın ücretsiz izin uygulama yetkisi getirmiştir. İşçi ücretsiz izne çıkarıldığı taktirde iş sözleşmesini feshedemeyeceğinden işten ayrılmak istemesi halinde hak ve alacaklarından mahrum kalacaktır. Peki, işçi işveren tarafından ücretsiz izne çıkartılması durumunda ne yapacaktır? İşveren tarafından ücretsiz izne çıkarılan işçiye, nakdi ücret desteği sağlanmakta olup 2021 yıl itibariyle bu ücret günde 47,70 TL, aylık 1.420,00 TL olarak ödenmektedir. İşverence ücretsiz izne çıkartılan işçinin aldığı ücretin ne kadar olduğuna bakılmaksızın herkese aynı miktarda nakdi ücret desteği sağlanmaktadır.
Sonuç olarak 4857 sayılı İş Kanunu’na eklenen Geçici 10. Madde ile belirtilen hükümler işverenin iş sözleşmesini feshetme yasağı ile işçiyi korumakta iken, işçinin ücretsiz izin uygulaması karşısında sözleşmeyi feshetme hakkını elinden almıştır. Hayatımıza 2020 yılında giren COVİD-19 adlı virüs nedeniyle alınan hukuki önlemler de yeni olup bu önlemlerin hukuki sonuçları zamanla ortaya çıkacak ve buna ilişkin ortaya çıkan sorunlar yargı kararları ile netleşecektir.
Av. H. Kübra KARA